Sac Büküm Payı Nasıl Hesaplanır? K Faktörü ve Bend Allowance
LazerCRM Akademi
Strateji & Teknoloji
Kısa cevap: Sac büküm payı, büküm bölgesinde nötr eksen boyunca oluşan yay uzunluğudur. Düz açınım hesaplanırken düz kenar boylarına bu yay uzunluğu eklenir. K faktörü ise nötr eksenin sac kalınlığı içindeki konumunu tarif eder.
Yanlış K faktörü kullanıldığında CAD ekranındaki açınım doğru görünse bile büküm sonrası flanşlar kısa veya uzun çıkabilir. Bu nedenle internetten alınan tek bir değeri bütün malzeme ve kalınlıklarda kullanmak doğru değildir.
Büküm sırasında sacın içinde ne olur?
Bükümün dış yüzeyi uzar, iç yüzeyi sıkışır. İki bölgenin arasında teorik olarak boyu değişmeyen nötr eksen bulunur. Bu eksen çoğu durumda sacın tam ortasında kalmaz; iç yarıçap, kalınlık, malzeme ve yöntemle iç tarafa doğru yer değiştirir.
K faktörü nedir?
K faktörü, nötr eksenin iç yüzeye uzaklığının sac kalınlığına oranıdır:
K = nötr eksenin iç yüzeye uzaklığı / sac kalınlığı
K değeri bir geometrik tanımdır; üretim sonucu üzerinde takım, malzeme ve proses etkisi vardır. CAD yazılımındaki malzeme tablosu gerçek atölye verisiyle kalibre edilmelidir.
Büküm payı formülü
Yaygın kullanılan gösterimle:
BA = (π / 180) × A × (R + K × T)
- BA: büküm payı
- A: büküm açısı (derece)
- R: iç büküm yarıçapı
- T: sac kalınlığı
- K: K faktörü
Açı tanımının kullanılan CAD yazılımında “bükülen açı” mı yoksa “dahilî açı” mı olduğuna dikkat edilmelidir. Aynı sayı farklı açı konvansiyonlarında farklı sonuç verir.
Büküm payı, setback ve büküm kesintisi
| Kavram | Anlamı | Nerede kullanılır? |
|---|---|---|
| Büküm payı (BA) | Nötr eksen üzerindeki yay uzunluğu | Düz kenarlara eklenerek açınım oluşturma |
| Setback | Teorik keskin köşeden teğet noktasına mesafe | Dış ölçü ve geometri hesabı |
| Büküm kesintisi (BD) | Dış flanş toplamından çıkarılan değer | Dış ölçülerden düz boya ulaşma |
Atölyede gerçek K faktörü nasıl bulunur?
- Kullanılacak malzeme, kalınlık, üst kalıp ve V kalıp ile bir test kuponu hazırlayın.
- Kuponun büküm öncesi düz boyunu hassas ölçün.
- Hedef açıya bükün ve iki flanşı, iç yarıçapı ve gerçek açıyı ölçün.
- Gerçekleşen büküm payını geriye doğru hesaplayın.
- Bulunan değeri ilgili malzeme-kalınlık-takım reçetesine kaydedin.
Neden tek K faktörü tablosu yeterli değildir?
Nominal kalınlıkla gerçek sac kalınlığı farklı olabilir. Aynı kalite kodundaki iki parti farklı çekme dayanımı gösterebilir. V açıklığı ve punch yarıçapı değiştiğinde oluşan iç yarıçap değişir. Hadde yönü ve yaylanma da ölçüyü etkiler. Bu yüzden kritik seri üretimde teorik formül başlangıç noktası, test bükümü ise doğrulama aracıdır.
En sık yapılan hatalar
- İç yarıçap yerine üst kalıp uç yarıçapını doğrudan kullanmak
- CAD içindeki varsayılan K faktörünü kontrol etmemek
- Farklı V kalıplarda aynı büküm tablosunu kullanmak
- 90 derece dışındaki açılarda açı konvansiyonunu karıştırmak
- Ölçüm sonucu ile açınım revizyonunu kayıt altına almamak
Teknik kaynaklar
Odak konu: sac büküm payı hesaplama